De Vlaamse Milieumaatschappij bestaat twintig jaar. De VMM slaagde er de voorbije 2 decennia in om samen met haar partners het leefmilieu(beleid) ingrijpend te veranderen. Er is grote vooruitgang geboekt, maar aan uitdagingen nog steeds geen gebrek!

De voorbije 20 jaar hebben het leefmilieubeleid en de leefmilieu-instellingen – de VMM in het bijzonder – een lange weg afgelegd. De geschiedenis van de Vlaamse Milieumaatschappij valt samen met de ontwikkeling van het Vlaamse milieubeleid. Vanaf de jaren 1970 groeide in Vlaanderen enig milieubewustzijn, maar van een echt milieubeleid was toen nog geen sprake. De omslag kwam er met de derde staatshervorming van 1988 waarbij Vlaanderen meer kansen kreeg om een eigen milieubeleid uit te bouwen. Er werden meer middelen voorzien, niet alleen voor het uitbouwen van infrastructuur, maar ook voor het opbouwen van wetenschappelijke expertise. Er werden verschillende Vlaamse overheidsinstellingen opgericht om dat Vlaamse beleid vorm te geven. OVAM was er al van 1981, maar begin de jaren 1990 werden ook AMINAL, Aquafin en de VMM opgericht.

Twintig jaar geleden stond het Vlaamse milieu er niet zo best voor. Rivieren waren vaak open riolen, waar vissen geen kans kregen en de mensen terugschrokken voor de stank. Slechts 30% van het huishoudelijk afvalwater werd toen gezuiverd.

Twintig jaar later kunnen we heel andere resultaten voorleggen. Door de inzet van belangrijke financiële middelen, de resultaatgerichte en planmatige uitbouw van de waterzuiveringinfrastructuur, en een bewaking van de economische en ecologische effecten van deze grote investeringen bereiken we vandaag een zuiveringsgraad van bijna 80%. Ook op vlak van luchtverontreiniging werden belangrijke stappen vooruit gezet. Met haar diverse luchtmeetnetten en via haar emissie-inventaris slaagde de VMM erin om de problemen te identificeren, de bronnen te duiden en het beleid richting te geven.

De VMM staat al van bij haar aanvang voor grote uitdagingen. We leven dan ook in één van de dichtst bevolkte regio’s, met een verspreide bebouwing, veel industrie en intensieve landbouw, waar weinig rivieren nog een natuurlijk verloop hebben.
Het inzicht dat overheidsinvesteringen alleen niet zouden volstaan voor een goede water- en luchtkwaliteit paste al in de kernvisie van de nieuw opgerichte VMM. Het responsabiliseren van de vervuilers (gezinnen, landbouw en industrie) zagen we van meet af aan als één van onze belangrijkste opdrachten.

Een andere bepalende factor voor de ontwikkeling van de VMM was de totstandkoming van een sterk Europees milieubeleid. Heel wat wetgeving, richtlijnen en samenwerkingsovereenkomsten zijn dankzij de hete adem van Europa tot stand gekomen. Europa is voor leefmilieu wellicht meer dan voor om het even welk ander beleidsdomein bepalend.

Het end of the pipe-beleid werd omgevormd naar een beleid gericht op voorkomen en saneren aan de bron. Een duidelijk resultaat boeken vergde het gecoördineerd toepassen van een mix van instrumenten: naast informeren en sensibiliseren waren dat de heffingen op de waterzuivering en het drinkwaterverbruik, later ook op de grondwaterwinning, het vergunningenbeleid, de investeringen in saneringsinfrastructuur en het economisch en ecologisch toezicht.

Met de jaren groeide ook het besef van de noodzaak van een integrale benadering van de milieuproblematiek en van het waterbeleid.  Met dit integraal waterbeheer willen we het beheer van de waterhoeveelheden, van de waterkwaliteit en van het leven in en om het water beter op elkaar afstemmen en samen aanpakken. De fusie van de afdeling Water van het departement Leefmilieu en Infrastructuur in 2006 met de VMM en de uitbouw van de CIW (coördinatiecommissie integraal waterbeleid) waren grote stappen voorwaarts in het integraal waterbeheer. Voor het waterbeleid in Vlaanderen is die duidelijke keuze voor een integrale benadering een belangrijke mijlpaal geweest.

Dankzij de diverse lucht- en watermeetnetten van de VMM kregen we een beter beeld van de toestand van het milieu. Maar daaruit kan je nog niet afleiden welk beleid het meest gepast is om in te grijpen. Daarom publiceert de VMM ook diverse Milieurapporten (MIRA). Op basis van wetenschappelijke gegevens wordt daarin de link gelegd tussen de bronnen van milieudruk met de problemen die eruit voortvloeien. Er worden ook scenario’s voor de staat van het milieu gemaakt voor de toekomst, rekening houdende met externe factoren zoals klimaatsverandering, bevolkingsgroei en andere megatrends. Met die toekomstverkenningen krijgen de beleidsmakers een sterke wetenschappelijke onderbouw voor het te voeren beleid.

Een brongerichte aanpak blijft meer dan ooit broodnodig voor de milieuproblemen van morgen. Milieu is bij uitstek een beleidsoverschrijdende bevoegdheid, waar echte vooruitgang pas mogelijk wordt wanneer beleidsmakers, overheidsorganisaties, gezinnen, bedrijven en landbouwers hetzelfde doel voor ogen hebben.

‘Voor het milieu van morgen. Al 20 jaar!’ is de slogan die de VMM koos voor haar 20e verjaardag. De slogan past perfect bij onze dagelijkse aanpak, want de bekommernis voor het leefmilieu in Vlaanderen verplicht ons elke dag opnieuw om niet alleen lessen te trekken uit het verleden, maar ook om nieuwe uitdagingen te detecteren en aan te pakken. Ook vandaag staan wij klaar om de volgende 20 jaar de uitdagingen vol enthousiasme aan te pakken en beseffen we meer dan ooit dat we daarbij een beroep zullen moeten doen op onze partners. De VMM kijkt de toekomst vol vertrouwen tegemoet, met één doel voor ogen: een beter leefmilieu voor iedereen!

Academici, partners en medewerkers komen op vrijdag 16 september aan het woord tijdens een academische zitting naar aanleiding van de 20e verjaardag van de VMM, in het Square Meeting Center in Brussel.