Drie milieujuristen roepen de Vlaamse overheden op zich te scharen achter het concept van “tijdelijke natuur”. Deze relatief nieuwe oplossing verzoent natuur en industrie, wanneer zij allebei belangstelling hebben voor dezelfde lappen grond.

Bezitters van braakliggende industriegronden staan dikwijls voor een dilemma. Zullen zij de natuur haar gang laten gaan, maar riskeren dat jaren later hun bouw- of ontwikkelingsplannen stuiten op het weinig flexibele Vlaamse Natuurbehoudsrecht? Of zullen zij de natuur op afstand houden door de terreinen om te ploegen, terwijl zij eigenlijk een bijdrage hadden kunnen leveren tot de zo bedreigde biodiversiteit?

Het is een moeilijke kwestie, en ze is vooral relevant voor havengebieden, waar beslissingen al gauw betrekkening kunnen hebben op honderden hectaren in een keer.

Drie juristen onderzochten de zaak. Het gaat om Hendrik Schoukens, An Cliquet en Peter De Smedt. Zij zijn gespecialiseerd in milieurecht.

Hun studie “Tijdelijke Natuur - Overtreft de dynamiek van de natuur die van het natuurbehoudsrecht?” gaat na welke marge er in het wettelijk arsenaal bestaat om mogelijkheden te creëren voor tijdelijke natuur. Die verschilt van de zgn. natuurcompensaties, waarbij natuur die door industrie of infrastructuurwerken wordt ingenomen, gecompenseerd wordt door de creatie van natuurgebieden elders.

De drie deskundigen stellen vast dat de vrees van de grondenbezitters terecht is. Als zij toelaten dat planten en dieren zich op hun terreinen “installeren”, vooral als het gaat om beschermde soorten, lopen zij inderdaad het risico dat ze achteraf geen bouwvergunningen te pakken krijgen.

Het Vlaamse milieurecht, dat de Europese richtlijnen vertaalt in lokale regelgeving, laat weinig achterpoortjes. Maar hier en daar zijn er wel degelijk beperkte mogelijkheden om de natuur tijdelijk bezit te laten nemen van gronden zonder dat achteraf niets meer mag. Dat heeft geleid tot enkele realisaties. Ook in Nederland zoekt het concept van tijdelijke natuur schoorvoetend zijn weg.

Ook kleine ingrepen zouden veel mogelijk maken

Om het idee van tijdelijke natuur echt een kans te geven, zou volgens Schoukens, Cliquet en De Smedt een ingreep in het bestaande regelgevend kader de beste manier zijn. Dat zou dan wel een moeilijke evenwichtsoefening zijn, omdat Vlaanderen niet buiten de Europese lijnen mag kleuren.

Intussen kunnen kleine aanpassingen van de regels al groter stappen voorwaarts mogelijk maken.

Volgens Schoukens, Cliquet en De Smedt is “de tijd rijp voor een expliciete standpuntinname vanwege de bevoegde overheden. Naar Nederlands voorbeeld zou het opstellen van een expliciete beleidslijn een eerste stap in de goede richting betekenen.”

Hendrik Mertens

Meer info

Tijdelijke Natuur - Overtreft de dynamiek van de natuur die van het natuurbehoudsrecht? (pdf)

Dossier Bedrijven bij Natuurpunt